افزایش اعدامها در ایران، خصوصاً در ماههای پس از بروز تنش و جنگ در منطقه، پدیدهای بیارتباط
با ساختارهای سرکوبگرانه و فقدان آزادیهای بنیادین نیست. در حالی که دولتها معمولاً در دوران
بحران به سمت امنیتیسازی جامعه حرکت میکنند، در ایران این روند همواره با تشدید اعدامهای
مرتبط با جرایم غیرخشونتآمیز، پروندههای مبهم، محاکمههای کوتاه و عدم دسترسی به وکیل
مستقل همراه بوده است. این موضوع نهتنها یک بحران حقوق بشری است بلکه نشانهای از تبدیل شدن
دستگاه قضایی به ابزاری برای ایجاد رعب و کنترل اجتماعی است.
بررسی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
قانون اساسی ایران، بهخصوص در اصول ۳۲، ۳۵، ۳۶ و ۳۸، بر حقوق متهم، محاکمه عادلانه و منع
شکنجه تأکید میکند. بااینحال، اعدامهای سریع، اعترافات اجباری، بازداشتهای فلهای و
روندهای شبهقضایی — مانند دادگاههای چند دقیقهای — در تضاد آشکار با همین اصول هستند.
افزون بر این، اصل ۲۲ که امنیت جان و حیثیت افراد را محترم میشمارد، در عمل در برابر سیاستهای
امنیتیِ گسترده عملاً بیاثر شده است.
اعلامیه جهانی حقوق بشر و نقض حق حیات
بر اساس ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر، «هر فردی حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد».
ماده ۱۰ و ۱۱ نیز بر دادرسی عادلانه و اصل برائت تأکید میکنند. اعدامهایی که بدون شفافیت،
بدون دسترسی به وکیل، بدون انتشار اطلاعات عمومی و گاه در سکوت کامل رسانهای انجام میشوند،
تصویری روشن از نقض حق حیات ارائه میدهند. همچنین، استفاده ابزاری از اعدام — نه بهعنوان
آخرین مرحله قضایی در جرایم سنگین، بلکه به عنوان ابزار سیاسی — خود نقض صریح حقوق بشر
و تهدیدی برای امنیت اجتماعی است.
ابعاد انسانی و اجتماعی بحران اعدامها
در ورای آمارها، آنچه کمتر دیده میشود خانوادههایی هستند که در سکوتِ خبری، فرزندان، پدران
یا برادران خود را از دست میدهند. زنانی که تنها میشوند، کودکانی که بیسرپرست میشوند و
جامعهای که اعتمادش به عدالت فرو میپاشد. تکرار چرخه خشونت قضایی نه تنها حقوق بشر را لگدمال
میکند بلکه بنیانهای اخلاقی و انسانی جامعه را نیز دچار فرسایش میسازد.
چرا این روند باید متوقف شود؟
افزایش اعدامها بهویژه در سایه بحرانهای سیاسی و نظامی، نه راهحلی برای کاهش جرم است و نه
نشانهای از امنیت؛ بلکه نشانهای از ضعف سیستم عدالت، تمرکز قدرت و حذف سازوکارهای نظارت
مستقل است. حق حیات — بنیادیترین حق انسانی — نباید قربانی سیاستهای مقطعی، امنیتیسازی
و برخوردهای غیرشفاف قضایی شود.
در جهانی که هر روز بیش از ۷۰ درصد کشورها به سمت حذف مجازات اعدام پیش میروند، تداوم و
تشدید آن در ایران نه تنها نقض حقوق بشر است بلکه ایران را در مسیر انزوای اخلاقی و حقوقی
قرار میدهد. جامعهای که حق حیات را پاس ندارد، هرگز نمیتواند آزادی، عدالت و کرامت انسانی
را تجربه کند.
#مهساامینی #MahsaAmini #vvmiran @baschariyat
