عقلِ کلِ غایب؛ وقتی مسئولیت، پشتِ نهادها پنهان می‌شود

از حسن روحانی تا محمود احمدی‌نژاد، از محمد خاتمی تا اکبر هاشمی رفسنجانی، همگی زمانی با ژست عقلانیت و مصلحت، انگشت اشاره را به «عقل کل» نشانه رفتند؛ عقلی که هرگز حاضر نشد مسئولیت بپذیرد. نه انحلال شورای نگهبان، نه پاسخ‌گویی به ملت، نه پذیرش خطا. این نوشته، روایت فرار سیستماتیک از مسئولیت است.

عقلِ کلِ بی‌پاسخ

«عقل کل» در ادبیات رسمی، همواره بهانه‌ای بوده برای تعلیق پاسخ‌گویی. هرگاه بحران می‌رسد، مسئولیت به نهادی دیگر حواله می‌شود؛ به شورایی فراقانونی، به سازوکاری انتصابی، یا به «شرایط خاص». نتیجه، زنجیره‌ای از قدرت بدون پاسخ است که نه به رأی ملت گردن می‌نهد و نه به حقیقت.

۳۳۷ هزار رأیِ بی‌اثر

وقتی رأی مردم ـ هرچقدر هم اندک یا انبوه ـ به مانعی ساختاری می‌خورد، اعتماد عمومی فرو می‌ریزد. قوه مقننه و مجریه، اگر از اختیار تهی شوند، به ویترین بدل می‌شوند؛ و ویترین، مسئولیت نمی‌پذیرد.

مافیا، فساد، و اقتصادِ اساسی

کنترل کالاهای اساسی در سایه شبکه‌های غیرشفاف، نه تنها معیشت که کرامت انسان را نشانه می‌گیرد. امتناع از ریشه‌کنی فسادِ سیستماتیک، یعنی پذیرش فقرِ برنامه‌ریزی‌شده.

قضاوت بدون عدالت

وقتی رؤسای قوه قضائیه، قضات، و ساختار داوری از پاسخ‌گویی می‌گریزند، عدالت به شعار فروکاسته می‌شود. عذرخواهیِ رسمی برای خطاهای نهادی، نخستین گام بازسازی اعتماد است؛ گامی که هرگز برداشته نشد.

قانون اساسی و حقوق بشر

قانون اساسی، اگر به اراده عمومی گره نخورد، به متن بی‌جان بدل می‌شود. اصول مربوط به حق حاکمیت ملت، تفکیک قوا، و دادرسی عادلانه، با سازوکارهای انتصابی و نظارت استصوابی تهی می‌گردد. در تراز اعلامیه جهانی حقوق بشر، پاسخ‌گویی شرط مشروعیت است؛ و بدون آن، قدرت، نامشروع می‌شود.

جمع‌بندی

مسئله، اشخاص نیستند؛ مسئله ساختاری است که «عقل کل» را فراتر از نقد می‌نشاند. تا زمانی که مسئولیت‌پذیری نهادی، شفافیت، و حق انتخاب آزاد تضمین نشود، چرخه بحران بازتولید خواهد شد.

#مهساامینی #MahsaAmini #vvmiran @baschariyat #حقوق_بشر #مسئولیت_پذیری #نقض_حقوق_بشر #کانون_دفاع_از_حقوق_بشر