میان نفوذ منطقه‌ای و حقوق مردم؛ ایران، عراق و لبنان در معادلات جدید خاورمیانه

مقدمه دیدار مقام‌های عراق و لبنان با رئیس‌جمهور ایالات متحده در واشنگتن، بار دیگر توجه‌ها را به پیچیدگی روابط قدرت‌ها در خاورمیانه جلب کرد. کشورهایی مانند عراق و لبنان سال‌هاست در میان رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی قرار دارند؛ رقابتی که آثار آن نه تنها در عرصه سیاست، بلکه در زندگی روزمره مردم این کشورها نیز دیده می‌شود. ایران و عراق؛ رابطه‌ای تاریخی با پیامدهای سیاسی روابط ایران و عراق پس از سال ۲۰۰۳ وارد مرحله‌ای تازه شد. سقوط حکومت صدام حسین، ساختار سیاسی عراق را تغییر داد و زمینه افزایش نقش بازیگران منطقه‌ای، از جمله ایران، را فراهم کرد. دو کشور دارای پیوندهای گسترده فرهنگی، مذهبی، اقتصادی و مرزی هستند. میلیون‌ها نفر میان دو کشور رفت‌وآمد دارند و تجارت و مناسبات اجتماعی میان آنها ادامه دارد. با این حال، در سال‌های گذشته همواره بحث‌هایی درباره میزان استقلال تصمیم‌گیری سیاسی عراق، نقش گروه‌های مسلح، و تأثیر رقابت‌های منطقه‌ای بر ساختار سیاسی این کشور مطرح بوده است. لبنان؛ میدان رقابت‌های منطقه‌ای لبنان نیز سال‌هاست با بحران‌های سیاسی و اقتصادی عمیق روبه‌رو است. حضور جریان‌ها و گروه‌های وابسته به قدرت‌های مختلف منطقه‌ای، ضعف ساختارهای دولتی، بحران اقتصادی و کاهش اعتماد عمومی، زندگی بسیاری از شهروندان لبنانی را تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی، مردم لبنان و عراق بیش از هر چیز نیازمند دولت‌هایی هستند که بتوانند خدمات عمومی، امنیت، اقتصاد پایدار و حاکمیت قانون را تضمین کنند. هزینه رقابت‌های سیاسی برای مردم یکی از مهم‌ترین پرسش‌های حقوق بشری این است که رقابت قدرت‌ها چه اثری بر زندگی مردم عادی دارد؟ در عراق، مردم سال‌ها با پیامدهای جنگ، ناامنی، فساد، ضعف خدمات عمومی و بیکاری روبه‌رو بوده‌اند. در لبنان نیز بحران اقتصادی، کاهش ارزش پول ملی و دشواری دسترسی به خدمات اساسی، فشار سنگینی بر شهروندان وارد کرده است. در ایران نیز مردم با مشکلاتی مانند تورم، کاهش قدرت خرید، محدودیت‌های اجتماعی و نگرانی درباره آینده اقتصادی مواجه هستند. هنگامی که سیاست خارجی و رقابت‌های منطقه‌ای از نیازهای واقعی شهروندان فاصله بگیرد، هزینه‌های آن معمولاً بر دوش مردم قرار می‌گیرد. حق حاکمیت مردم و دولت پاسخگو از نگاه حقوق بشر، مهم‌ترین اصل این است که مردم هر کشور حق دارند درباره آینده خود در چارچوبی آزاد و امن تصمیم بگیرند و از حکمرانی پاسخگو برخوردار باشند. استقلال سیاسی تنها به معنای کاهش نفوذ خارجی نیست؛ بلکه به معنای وجود نهادهای کارآمد، مبارزه با فساد، احترام به حقوق شهروندان و توانایی دولت‌ها در تأمین نیازهای اساسی مردم است. نتیجه‌گیری روابط ایران، عراق و لبنان بخشی از یک معادله پیچیده منطقه‌ای است که تنها با نگاه سیاسی قابل فهم نیست. پشت هر تصمیم و رقابت سیاسی، زندگی میلیون‌ها انسان قرار دارد. آینده منطقه زمانی می‌تواند به سمت ثبات حرکت کند که منافع مردم بر رقابت‌های قدرت مقدم شود و امنیت، نه فقط با ابزارهای سیاسی و نظامی، بلکه با رفاه، آزادی، عدالت و کرامت انسانی تعریف شود. #ایران_عراق #لبنان #حقوق_بشر #صلح #حاکمیت_قانون #زندگی_شایسته #کانون_دفاع_از_حقوق_بشر_در_ایران #مهساامینی #MahsaAmini