هەنگاو؛ شنبە ٢ اسفند ١٤٠٤ با استناد به آمار به ثبت رسیده در مرکز آمار و اسناد سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، در طول سال ۲۰۲۵ میلادی، فشار نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران بر نهادهای مدنی و مدرسین داوطلب آموزش زبان‌های کوردی، تُرکی و بلوچی در شهرهای مختلف افزایش یافته است، به نحوی که دست‌کم ۱۵ فعال حوزه زبان‌های مادری (کوردی، تُرکی و بلوچی) بازداشت شده و دست‌کم ۴ نفر از آنها در مجموع به ۲۶ سال و ۱۰ ماه حبس تعزیری و ۴ سال حبس تعلیقی محکوم شده‌اند. فعالین بازداشت شده حوزه زبان کوردی ۱ـ کیوان مینویی فعال اهل مریوان در تاریخ ۳ فروردین ۱۴۰۴ بازداشت‌ شده است ۲ـ سروه پورمحمدی فعال اهل سنندج در تاریخ ۳۰ فروردین ۱۴۰۴ جهت اجرای حکم حبس بازداشت شده است. ۳ـ سمکو یوسفی فعال اهل بوکان در تاریخ ۵ خرداد ۱۴۰۴ بازداشت شده است. ۴ـ عمر محمدی فعال اهل اشنویه در تاریخ ۲۹ خرداد ۱۴۰۴ بازداشت شده است. ۵ـ سجاد حائری فعال کورد و اهل ایران و ساکن دماوند، در تاریخ ۲۱ تیر ۱۴۰۴ بازداشت شد. ۶ـ اعظم ناصری فعال کورد اهل شیروان خراسان شمالی در تاریخ ۲۶ تیر ۱۴۰۴ بازداشت شده است. ۷ـ حسین سیفی اهل شیروان شمالی در تاریخ ۲۶ تیر ۱۴۰۴ بازداشت شده است. ۸ـ جوهر هرکی فعال اهل اشنویه در تاریخ ۲۱ مهر ۱۴۰۴ جهت اجرای حکم حکم حبس بازداشت شد. ۹ـ ادریس منبری فعال اهل سنندج (سنه) در تاریخ ۱۷ آبان ۱۴۰۴ جهت اجرای حکم حبس بازداشت شده است. ۱۰ـ سمکو یوسفی اهل بوکان در تاریخ ۱۷ آذر ۱۴۰۴ برای بار دوم طی سال جاری بازداشت شده است. ۱۱ـ عمر محمدی فعال اهل اشنویه (شنو) آبان ۱۴۰۴ جهت اجرای حکم حبس بازداشت شده است. بازداشت فعالین حوزه زبان بلوچی ۱ـ سعید رئیسی اهل مهرستان استان سیستان و بلوچستان در تاریخ ۵ خرداد ۱۴۰۴ بازداشت شده است. ۲ـ محسن رئیسی اهل مهرستان استان سیستان و بلوچستان در تاریخ ۵ خرداد ۱۴۰۴ بازداشت شده است. بازداشت فعالین حوزه زبان تُرکی ۱ـ محمد اسدی اهل شهر مراغه، در تاریخ ۴ اسفند ۱۴۰۴ بازداشت شده است. ۲ـ بهنام وزیری‌نیا قشقایی، فعال ترک قشقایی ساکن تهران در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۴۰۴ بازداشت شد. صدور حکم حبس برای فعالین حوزه زبان مادری ۱ـ جوهر هرکی فعال کورد و اهل اشنویه توسط دادگاه انقلاب این شهر به تحمل ۱۰ ماه‌ حبس تعزیری محکوم شده است. ۲ـ سجاد حائری فعال کورد و اهل ایلام توسط دادگاه انقلاب دماوند به تحمل ۲ سال و ۶ ماه حبس تعزیری محکوم شده است. ۳ـ عمر محمدی فعال کورد و اهل اشنویه توسط دادگاه انقلاب این شهر به تحمل ۵ سال و ۶ ماه حبس تعزیری و همچنین ۴ سال حبس تعلیقی محکوم شده است. ۴ـ بهنام وزیری‌نیا قشقایی، فعال تُرک قشقایی توسط دادگاه انقلاب تهران در مجموع به ۱۸ سال حبس تعزیری محکوم شده است. حق بر زبان مادری یکی از بنیادین‌ترین حقوق انسانی بخصوص در یک کشور متکثر به لحاظ اتنیک/ملی و زبانی است. هدف از این حق چگونگی برخورداری اقلیت‌های زبانی در شرایط جامعه‌ای است که یک زبان واحد وجود ندارد و این حق را ایجاد می‌کند که اقلیت‌های زبانی در کنار استفاده از زبان میانجی بتوانند از زبان مادری خود بویژه در آموزش، سیاست، فرهنگ استفاده بکنند. این اصل مضاف بر این از میرایی زبان‌های در اقلیت و میرایی فرهنگ‌ها و تاریخ‌های متصل به آن زبان‌ها جلوگیری می‌کند. زبان‌های کوردی، تُرکی، بلوچی، عربی، گیلکی، در کنار سایر اقلیت‌های زبانی، در ایران همواره از بدو آغاز دولت-ملت ایران در مفهوم نوین دولت، قربانی وحدت زبانی و انکار بوده است. این سیاست جرم اندیشانه با توجیهات ننگ‌آمیزی نظیر «اتهام تجزیه طلبی» در دوره حاکمیت جمهوری اسلامی ایران تشدید شده به نحوی که دستگاه‌های امنیتی با سیطره کامل بر سیاست‌های کلان آموزشی، فرهنگی و قضایی هیچ‌گاه اجازه برخورداری از حق بر زبان مادری حتی در مفهوم حداقلی مندرج در اصل ۱۵ قانون اساسی را نداده‌اند. در چنین شرایطی دولت با تشکیل پرونده‌های امنیتی برای فعالینی که حتی داوطلبانه اقدام به آموزش زبان مادری به شهروندان می‌کنند، زمینه بازداشت و صدور احکام سنگین برای آنها را فراهم آورده است. سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، با بررسی وضعیت بازداشت‌ها و سرکوب‌های دولتی در حوزه زبان مادری، وضعیت نقض حقوق بشر در این حوزه در ایران را وخیم و نگران‌کننده ارزیابی می‌کند.