سیما بینا، خواننده، آهنگساز و پژوهشگر موسیقی نواحی ایران، به‌عنوان دریافت‌کننده شانزدهمین «جایزه بیتا برای هنرهای ایرانی» از سوی دانشگاه استنفورد آمریکا معرفی شده است؛ جایزه‌ای که از فعالیت چند دهه‌ای او در زمینه خوانندگی، آهنگسازی، آموزش و پژوهش و تلاش برای ثبت و حفظ موسیقی نواحی ایران تقدیر می‌کند.
این تقدیر، تنها بزرگداشت یک هنرمند نیست؛ بلکه یادآور ارزش آزادی هنر و حق زنان برای فعالیت فرهنگی و هنری نیز هست؛ حقی که برای بسیاری از زنان هنرمند در ایران با محدودیت‌های جدی روبه‌رو بوده است.
سیما بینا؛ پژوهشگری برای حفظ یک میراث
سیما بینا که در سال ۱۳۲۴ در خراسان متولد شده، فعالیت حرفه‌ای خود را از دهه ۱۳۴۰ آغاز کرد و در طول چند دهه به یکی از چهره‌های شناخته‌شده موسیقی فولکلور ایران تبدیل شد.
او با سفر به مناطق مختلف ایران و همکاری با موسیقی‌دانان محلی، به گردآوری، ثبت و معرفی ترانه‌ها و نغمه‌های بومی پرداخت؛ آثاری که بخشی ارزشمند از میراث فرهنگی و موسیقایی ایران محسوب می‌شوند.
دانشگاه استنفورد در معرفی این جایزه، از نقش او در انتقال این میراث به نسل‌های بعد و تلاش‌هایش برای حفظ و احیای موسیقی سنتی و محلی ایران تقدیر کرده است.
وقتی صدای زنان با محدودیت روبه‌رو می‌شود
اما داستان فعالیت هنری سیما بینا، بخشی دیگر نیز دارد؛ داستان زنانی که در ایران برای خواندن و فعالیت موسیقایی با محدودیت مواجه بوده‌اند.
پس از انقلاب ۱۳۵۷، محدودیت‌های گسترده‌ای بر فعالیت موسیقایی زنان اعمال شد و خوانندگی زنان به‌صورت انفرادی برای عموم در ایران ممنوع شد. در عمل، زنان خواننده امکان اجرای عمومی به‌عنوان خواننده اصلی را ندارند و فعالیت آنان در بسیاری از موارد با محدودیت‌های قانونی و فرهنگی روبه‌روست.
در چنین شرایطی، حفظ صدای زنان و حضور آنان در عرصه موسیقی تنها یک موضوع هنری نیست؛ بلکه مسئله‌ای مرتبط با حق آزادی بیان، حق مشارکت فرهنگی و برابری زنان در زندگی هنری و اجتماعی است.
دانشگاه استنفورد نیز در معرفی سیما بینا به فعالیت‌های او در دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ اشاره کرده و از برگزاری کارگاه‌های موسیقی و آموزش سنتی به زنان ایرانی، در شرایطی که محدودیت‌های فرهنگی بر فعالیت موسیقایی زنان وجود داشت، یاد کرده است.
هنر، میراث و حق انتخاب
موسیقی تنها مجموعه‌ای از نت‌ها و نغمه‌ها نیست؛ بخشی از هویت فرهنگی یک جامعه است. هنگامی که زنان از خواندن و اجرای آزادانه موسیقی محروم می‌شوند، بخشی از صدای جامعه نیز از فضای عمومی حذف می‌شود.
تجلیل از سیما بینا در دانشگاه استنفورد می‌تواند فرصتی باشد برای یادآوری این حقیقت که زنان ایرانی نیز حق دارند بخوانند، بیافرینند، آموزش دهند و میراث فرهنگی سرزمین خود را آزادانه حفظ و منتقل کنند.
این جایزه همچنین ادای احترامی است به هنرمندانی که با وجود محدودیت‌ها، چراغ موسیقی و فرهنگ ایران را روشن نگه داشته‌اند؛ زنانی که صدایشان بخشی از تاریخ فرهنگی ایران است و شایسته شنیده‌شدن است.
شانزدهمین جایزه بیتا
مراسم اهدای شانزدهمین «جایزه بیتا برای هنرهای ایرانی» قرار است روز شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۶ عصر به وقت کالیفرنیا در دانشگاه استنفورد برگزار شود.
این جایزه از سال ۱۳۸۷ در دانشگاه استنفورد اعطا می‌شود و پیش از این به چهره‌هایی چون سیمین بهبهانی، بهرام بیضایی، مرجان ساتراپی، کیهان کلهر، پریسا، شهرام ناظری و حسین امانت اهدا شده است.
از صدای زنان نباید ترسید؛ صدای یک زن، بخشی از فرهنگ و هویت یک جامعه است.