هفت ماه بدون شناسنامه؛ وقتی یک نام، کودک را از حق هویت محروم می‌کند
بر اساس گزارشی که اخیراً منتشر شده، خانواده یک کودک در تبریز می‌گوید فرزندشان که نام «برکای» برای او انتخاب شده، پس از گذشت حدود هفت ماه همچنان شناسنامه دریافت نکرده است.
موضوعی که در ظاهر درباره یک نام است، اما در نگاه حقوق بشری، مسئله‌ای فراتر از یک اختلاف اداری محسوب می‌شود؛ زیرا ثبت تولد، داشتن نام و برخورداری از هویت قانونی از حقوق بنیادین هر کودک است.
📌 ماجرای کودک «برکای» چیست؟
بر اساس این گزارش، کودک در ۶ بهمن ۱۴۰۴ متولد شده و والدین نام «برکای» را برای او انتخاب کرده‌اند. خانواده اعلام کرده است که اداره ثبت احوال تبریز به دلیل آنکه این نام در سامانه انتخاب نام ثبت احوال تعریف نشده، از صدور شناسنامه خودداری کرده است.
خانواده برای پیگیری موضوع به مراجع قضایی مراجعه کرده‌اند و طبق گزارش منتشرشده، شکایت‌های آنان در چند مرحله با تصمیم‌های قضایی مواجه شده است. خانواده همچنین اعلام کرده که نمونه‌ای از شناسنامه فردی با همین نام در استان زنجان را به پرونده ارائه کرده است.
در نهایت، طبق همین گزارش، خانواده برای آنکه بتواند روند قانونی دریافت شناسنامه را ادامه دهد، ناچار شده است نامی مشابه را انتخاب کند تا امکان پیگیری موضوع تغییر نام و ثبت نام مورد نظر فراهم شود.
این گزارش بر اساس روایت خانواده و منابع منتشرکننده خبر است و جزئیات پرونده قضایی و موضع رسمی اداره ثبت احوال باید از مراجع رسمی نیز بررسی شود.
⚖️ حق کودک بر داشتن نام و هویت
مسئله نام کودک تنها یک انتخاب شخصی یا خانوادگی نیست. نام بخشی از هویت قانونی و اجتماعی انسان است و ثبت آن با برخورداری کودک از حقوق مختلف ارتباط مستقیم دارد.
ماده ۷ کنوانسیون حقوق کودک تأکید می‌کند که کودک باید بلافاصله پس از تولد ثبت شود و از بدو تولد حق داشتن نام و برخورداری از تابعیت را داشته باشد. همچنین ماده ۸ این کنوانسیون، حق کودک برای حفظ هویت خود، از جمله نام و روابط خانوادگی را مورد حمایت قرار می‌دهد.
همین اصل در ماده ۲۴ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی نیز مورد تأکید قرار گرفته است؛ بر اساس این ماده، هر کودک بدون تبعیض باید بلافاصله پس از تولد ثبت شود و دارای نام باشد.
👶 شناسنامه فقط یک دفترچه نیست
نداشتن سند هویتی می‌تواند زندگی کودک را با مشکلات جدی روبه‌رو کند. شناسنامه و مدارک هویتی در بسیاری از موارد برای دسترسی به خدمات عمومی، آموزش، خدمات درمانی و انجام امور قانونی ضروری هستند.
بنابراین، طولانی شدن روند صدور شناسنامه برای یک کودک، صرفاً یک مشکل اداری برای خانواده نیست؛ بلکه می‌تواند بر دسترسی کودک به مجموعه‌ای از حقوق اجتماعی و قانونی او تأثیر بگذارد.
🌿 نام و هویت؛ بخشی از کرامت انسانی
انتخاب نام می‌تواند با زبان، فرهنگ، خانواده و پیشینه اجتماعی افراد ارتباط داشته باشد. احترام به تنوع فرهنگی و زبانی، بخشی از احترام به کرامت انسانی و اصل برابری است.
اگر اختلافی درباره قانونی بودن یا امکان ثبت یک نام وجود دارد، رسیدگی به آن باید از مسیرهای روشن، شفاف، قابل اعتراض و بدون ایجاد محرومیت طولانی‌مدت برای کودک انجام شود.
✊ نگاه حقوق بشری
دفاع از حقوق کودک به معنای دفاع از حق هر کودک برای برخورداری از هویت، امنیت، کرامت و دسترسی برابر به حقوق قانونی است.
هیچ کودکی نباید هزینه اختلافات اداری یا حقوقی بزرگسالان را بپردازد. رسیدگی به چنین پرونده‌هایی باید با محوریت منافع عالیه کودک، منع تبعیض و حق برخورداری از هویت قانونی انجام شود.
از مسئولان مربوطه انتظار می‌رود در چنین مواردی، ضمن شفاف‌سازی درباره مبنای قانونی تصمیمات، از طولانی شدن روند ثبت هویت کودک جلوگیری کرده و راهکاری روشن، قانونی و قابل دسترس برای خانواده ارائه کنند.
🕊️ سخن پایانی
«برکای» فقط نام یک کودک نیست؛ این پرونده بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که آیا نظام اداری باید در خدمت حقوق کودک باشد یا کودک باید ماه‌ها در انتظار حل یک اختلاف اداری بماند؟
حق داشتن نام، حق ثبت تولد و حق برخورداری از هویت، از حقوق بنیادین کودک است؛ حقوقی که نباید قربانی بروکراسی، تبعیض یا اختلافات اداری شود.