در لحظههایی که سیاست به بنبست میرسد، زبان قدرت تغییر میکند. واژگان تازهای ساخته میشوند تا شکست، «پیروزی» نام بگیرد و بحران، «جهاد». سخن گفتن از «جهاد اکبر» در بستر جنگ و نزاع، نه نشانهی اخلاق، که تلاشی برای بازتولید مشروعیت در زمانی است که واقعیت دیگر فرمانبردار روایت رسمی نیست.
ارجاع به مفاهیم دینی در بزنگاههای سیاسی، تاریخی طولانی در جمهوری اسلامی دارد. آنگاه که هزینههای انسانی، اقتصادی و اجتماعی یک سیاست آشکار میشود، حاکمیت میکوشد با تغییر میدان معنا، افکار عمومی را از پرسشهای واقعی دور کند. نزاعی که بیحاصل بوده، «آغاز مرحلهای نو» نام میگیرد و مسئولیتپذیری، در مهِ واژگان مقدس ناپدید میشود.
مفهوم «جهاد اکبر» در سنت دینی، ناظر بر خودسازی و اخلاق فردی است؛ اما هنگامی که در متن سیاست خارجی و منازعه نظامی به کار میرود، کارکردی معکوس مییابد. این جابهجایی معنا، نه برای کاهش رنج انسانها، بلکه برای تعلیق هرگونه پرسش درباره چرایی تصمیمها و پیامدهای آنهاست.
بر اساس اصول بنیادین حقوق بشر، از جمله حق حیات، حق امنیت و حق دسترسی به اطلاعات درست، دولتها موظفاند حقیقت را با شهروندان در میان بگذارند. انکار واقعیتهای میدانی و پنهانسازی پیامدهای یک سیاست، نقض آشکار این حقوق است. روایتسازی ایدئولوژیک، جایگزین شفافیت میشود و جامعه، قربانی نخست این جایگزینی است.
حتی در چارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حفظ کرامت انسان و پرهیز از فریب افکار عمومی تصریح شده است. اما هنگامی که قدرت، خود را فراتر از پاسخگویی میبیند، قانون به متنی تشریفاتی فروکاسته میشود. اخلاق سیاسی، بدون پذیرش خطا و مسئولیت، تنها نقابی است برای استمرار همان سیاستهای پرهزینه.
جامعهای که با زبان تقدیسشده از آن خواسته میشود رنج را تحمل کند، دیر یا زود به این پرسش بازمیگردد: چه کسی پاسخگوی این همه خسارت است؟ تاریخ نشان داده است که هیچ روایتی، هرچقدر مقدس، نمیتواند برای همیشه جای حقیقت را بگیرد.
سکوت، نه جهاد است و نه فضیلت؛ پرسشگری، نخستین گام برای بازپسگیری کرامت انسانی است.
#مهساامینی #MahsaAmini #vvmiran @baschariyat #حقوق_بشر #شفافیت #پاسخگویی