بعد از دی ۱۴۰۴؛ جوانانی که زندانی و اعدام شدند
اعتراض پایان یافت، اما برای بسیاری از جوانان، زندگی در همان خیابان‌ها تمام نشد؛ برخی به زندان رفتند، برخی با حکم اعدام روبه‌رو شدند و برخی دیگر جان خود را از دست دادند.
دی ۱۴۰۴ برای بسیاری از جوانان ایران پایان اعتراض نبود. برای بعضی، آغاز روزهایی بود که در بازداشتگاه‌ها و زندان‌ها گذشت؛ روزهایی همراه با ترس از شکنجه، بی‌خبری خانواده‌ها، محاکمه‌های شتاب‌زده و برای شماری، خطر حکم اعدام.
اعتراضات ژانویه ۲۰۲۶ با سرکوب گسترده، بازداشت‌های جمعی و استفاده مرگبار از زور روبه‌رو شد. عفو بین‌الملل و دیده‌بان حقوق بشر درباره بازداشت‌های گسترده، از جمله بازداشت کودکان، و نقض حقوق بازداشت‌شدگان هشدار داده‌اند.
جوانانی که بعد از اعتراضات دیگر به خانه بازنگشتند
برای خانواده بسیاری از بازداشت‌شدگان، نخستین روزهای پس از دستگیری با یک سؤال ساده اما دردناک آغاز شد: «فرزند ما کجاست؟»
در مواردی خانواده‌ها از محل نگهداری عزیزانشان بی‌خبر ماندند. برخی بازداشت‌شدگان به مکان‌هایی منتقل شدند که وضعیت آنها برای خانواده روشن نبود و گزارش‌هایی نیز درباره شکنجه و بدرفتاری در زمان بازداشت منتشر شد.
این وضعیت فقط یک مسئله قضایی نیست؛ یک مسئله عمیق حقوق بشری است.
هیچ خانواده‌ای نباید برای فهمیدن اینکه عزیزش زنده است یا نه، ماه‌ها در بی‌خبری بماند.
از زندان تا حکم اعدام
سرنوشت برخی از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ به صدور احکام سنگین و در مواردی حکم اعدام رسید.
عفو بین‌الملل در فوریه ۲۰۲۶ اعلام کرد که چهار نفر، بابک علیپور، پویا قبادى، اکبر (شاهرخ) دانشورکار و محمد تقوی سنگدهی، در فاصله ۲۴ ساعت اعدام شده‌اند و درباره خطر اعدام شماری دیگر از زندانیان اعتراضات هشدار داد.
در همان گزارش، نام چندین جوان از جمله صالح محمدی ۱۸ ساله و محمدامین بیگلیری ۱۹ ساله در میان افرادی آمده بود که با حکم اعدام مواجه بودند. همچنین درباره پرونده افرادی که هنگام وقوع اتهامات کودک بوده‌اند نگرانی جدی مطرح شد.
حق دادرسی عادلانه، حتی برای متهم
دفاع از حقوق بشر به معنای دفاع از جرم نیست. دفاع از حقوق بشر یعنی حتی اگر فردی به ارتکاب جرم متهم شده باشد، حق داشته باشد از یک دادرسی عادلانه برخوردار شود.
متهم باید بتواند وکیل داشته باشد، اتهام خود را بداند، از فرصت کافی برای دفاع برخوردار باشد و حکم او بر اساس یک روند قضایی عادلانه صادر شود.
به‌ویژه در پرونده‌هایی که مجازات آنها مرگ است، استانداردهای دادرسی باید با حساسیت بیشتری رعایت شوند.
جوانانی که هنوز در زندان هستند
در کنار کسانی که اعدام شده‌اند، جوانانی هستند که هنوز پشت میله‌های زندان‌اند؛ کسانی که خانواده‌هایشان هر روز با نگرانی چشم به اخبار دارند.
برخی با حکم قطعی زندان روبه‌رو هستند، برخی منتظر دادگاه‌اند، برخی با احکام سنگین مواجه‌اند و برخی نیز در معرض خطر صدور یا اجرای حکم اعدام قرار دارند.
در ژوئیه ۲۰۲۶، عفو بین‌الملل از افزایش احکام اعدام مرتبط با اعتراضات ژانویه خبر داد و اعلام کرد که دست‌کم ۱۵ حکم اعدام از سوی دادگاه‌های انقلاب صادر و ۱۳ حکم نیز از سوی دیوان عالی تأیید شده است. این سازمان تأکید کرده بود که احتمالاً شمار واقعی احکام اعدام بیشتر از موارد ثبت‌شده است.
زندانی بودن یک جوان نباید به معنای فراموش شدن او باشد.
پشت هر زندانی، یک خانواده ایستاده است
وقتی یک جوان به زندان می‌رود، تنها یک نفر از آزادی محروم نمی‌شود.
مادر منتظر می‌ماند. پدر نگران است. خواهر و برادر چشم به در دارند. فرزند یک زندانی ممکن است بدون حضور پدر یا مادر بزرگ شود.
به همین دلیل است که مسئله زندانیان اعتراضات، فقط مسئله کسانی نیست که پشت میله‌ها هستند؛ مسئله خانواده‌هایی نیز هست که زندگی آنها تحت تأثیر این بازداشت‌ها قرار گرفته است.
اعدام نباید ابزار خاموش کردن اعتراض باشد
استفاده از مجازات اعدام در پرونده‌های مرتبط با اعتراضات، نگرانی جدی مدافعان حقوق بشر را به همراه دارد.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل نیز در اوت ۲۰۲۶ درباره افزایش اعدام‌ها در پرونده‌های مرتبط با امنیت و اعتراضات هشدار داد و اعلام کرد که دست‌کم ۲۷ اعدام از مارس به بعد به پرونده‌های مرتبط با اعتراضات اوایل سال مربوط بوده است.
در چنین شرایطی، پرسش مهم این است: آیا مجازات اعدام برای ایجاد ترس و خاموش کردن اعتراض به کار می‌رود؟
برای جوانانی که اعدام شدند
آنها دیگر پشت درهای زندان نیستند. دیگر صدای قدم‌هایشان در راهروهای زندان شنیده نمی‌شود. دیگر خانواده‌ای منتظر بازگشتشان نیست.
اما نام آنها می‌تواند در حافظه جامعه باقی بماند.
وظیفه ما فراموش نکردن است؛ ثبت نام‌ها، شنیدن صدای خانواده‌ها، مستندسازی و مطالبه حقیقت و عدالت.
برای جوانانی که هنوز زندانی هستند
برای آنها هنوز دیر نشده است.
هنوز می‌توان درباره وضعیتشان سؤال کرد، نامشان را مطرح کرد، درباره دادرسی عادلانه مطالبه‌گری کرد و خواهان توقف احکام اعدام شد.
زندانیان اعتراضات نباید در سکوت فراموش شوند.
هر انسانی که در زندان است، پیش از هر عنوان قضایی، یک انسان است و حقوق انسانی او باید محترم شمرده شود.
دادخواهی یعنی فراموش نکردن
دی ۱۴۰۴ فقط خاطره‌ای از خیابان‌ها نیست. ادامه آن را می‌توان در زندان‌ها، در پرونده‌های قضایی، در احکام اعدام و در خانه‌های خانواده‌های داغدار دید.
جوانانی اعدام شدند. جوانانی سال‌ها زندان گرفته‌اند. جوانانی هنوز در انتظار حکم هستند. و خانواده‌هایی هنوز منتظرند فرزندشان به خانه بازگردد.
دفاع از حقوق بشر یعنی دفاع از حق زندگی، حق آزادی، حق دادرسی عادلانه و حق کرامت انسانی؛ حتی برای کسی که حکومت او را معترض یا مخالف می‌داند.
نام اعدام‌شدگان را فراموش نمی‌کنیم و صدای زندانیانی را که هنوز پشت میله‌ها هستند، خاموش نمی‌گذاریم.
اطلاعات مربوط به اعدام‌ها، احکام اعدام و وضعیت برخی بازداشت‌شدگان بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی سازمان‌های حقوق بشری مانند عفو بین‌الملل و دفتر حقوق بشر سازمان ملل تنظیم شده است. به دلیل محدودیت دسترسی به اطلاعات داخل ایران، وضعیت همه زندانیان و تعداد دقیق احکام صادرشده ممکن است بیش از موارد ثبت‌شده باشد.
